2015-09-02

Гандантэгчилэн хийдийн тэргүүн, хамба лам Д.Чойжамц

Монголын уламжлалт сурган хүмүүжүүлэх арга ухааныг "Ардын сурган хүмүүжүүлэх зүй" гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ нь орчин үеийн багшлах арга зүйн үндэс болох ёстой юм. Багш хүн өөрөө ёс зүйтэй байж чадвал сурагчид ч мөн ёс зүйтэй төлөвшдөг. 

Ёс зүйд суурилсан мэдлэг, мэдлэгээ амьдралд хэрэгжүүлэх чадвар зэргийг Монголын уламжлалт ухаанд гурван суртахуун гэж нэрлэдэг. Түүнээс гадна шавиасаа илүү эрдэмтэй байж, түүнийгээ нотолгоо, ишлэлд тулгуурлаж заах хэрэгтэй. Мөн багш хичнээн эрдэмтэй байлаа ч шавь нартаа ойлгуулж чадахгүй бол тусгүй. Багшийн мэдлэг шавь нарт хүрсний эцэст эрдэм бий болдог.

Яагаад сурах хүсэлгүй болдог вэ

Яагаад сурах хүсэлгүй болдог вэ гэсэн асуултын хариуг Л.Рон Хаббард олж илрүүлснээр “Сурах технологи” хэмээх аргачлалыг боловсруулсан нь дэлхийн олон оронд амжилттай хэрэглэгдэж байгаа юм. 
Л.Рон Хаббард өргөн хүрээний судалгаа явуулж, хүн учрыг нь ойлгоогүй, эсвэл буруу ойлгосон үгтэй тулгарахаараа сурах хүсэл нь унтарч эхэлдэг гэдгийг олж тогтоожээ. Дашрамд хэлэхэд, сургуулийн сурагчдын дунд судалгаа явуулахад ихэнхи хүүхэд үзэж байгаа хичээлнүүдийнхээ нэрний утгыг ч ойлгоогүй байдаг нь илэрсэн.

Ертөнцийг үзэх үзэл

Оюуны нарийн төвөгтэй үзэгдэл болсон ертөнцийг үзэх үзэл өөртөө: итгэл үнэмшил, чин хүслэн, зорилго, зан үйлийн шалтгаан, сонирхол, үнэт чиг баримжаа, танин мэдэхүйн зарчим, зан суртахууны хэм хэмжээ, гоо зүйн үзэл зэргийг багтааж байдаг. 

Ертөнцийг үзэх үзлийн эдгээр элементүүд нийлбэр цогцолбороороо зөвхөн тусгай бие хүмүүсийн төдийгүй, нийгмийн бүлэг, ангиуд, үндэстний, бүхэлдээ улс нийгмийн оюуны дүр төрх амьдралын байр суурийг тодорхойлж байдаг. Ертөнцийг үзэх үзэл бол хүн хүрээлэн буй ертөнцийг эзэмших, өөрчлөх анхны гараа, оюуны идэвхтэй хүчин зүйл юм.
Ертөнцийг үзэх үзлийг ганц философи биш, харин байгаль, техник, нийгэм тэр ч байтугай ухамсрын улс төр, шашны хэлбэрүүд гэх мэт шинжлэх ухаан төлөвшүүлж байдаг. Гэхдээ философи л түүнийг бүхэл хүний ухамсарт томьёологдсон ертөнцийг үзэх үзлийн баримтлалыг цогцолборлон нэгтгэж, дүгнэдэг. Ертөнцийг үзэх үзэл нь:

Философийн үндсэн асуудал


Энэ бол ертөнц хүний харилцааны асуудал мөн. Түг түмэн юмс, үзэгдлийг агуулсан ертөнцийг үзэх үзэл өргөн утгаараа материалист, идеалист гэж ангилагддаг. Тэдгээрийн мөн чанарыг тодорхойлогч энэхүү хамгийн ерөнхий хандлага философийн үндсэн санааны ба материаллаг, оюуны ба байгалийн ухамсар ба материйн хоорондын харьцааг нээж харуулдаг. Түүний агуулгын үндэслэл:
- Ухамсар материйн аль нь анхдагч вэ?
- Ертөнц танигдаж мэдэгддэг эсэх гэсэн хоёр асуултанд хариулт өгдөг. 
 Философийн янз бүрийн сургууль, чиглэлийн төлөөлөгчид эдгээр асуултыг яаж хариулснаас шалтгаалан философичид материалистууд, идеалистуудын хоёр том лагерьт хуваагдаж иржээ.

Танин мэдэхүйн хөгжил

Философи үүсч буй болсон нийгмийн шаардлага их өргөн хүрээтэй, гүнзгий агуулга, баялаг хэлбэртэй юм. Хүн төрөлхтөн ертөнц, түүний бүтэц, зохион байгуулалт, ертөнцөд хүний эзлэх байр суурь, амьдралын утга учир, хувь тавилан, сэтгэл санааныхаа нууцыг танин мэдэх шаардлагатай тулгарчээ. Энэ нь нийгмийн түүхэн дэвшлийн бодит хэрэгцээ, зүй ёсны шаардлага байжээ. 
 
Анхны философи сургаалууд Энэтхэг, Хятад, Грек, Египет, Вавилон гэх мэт улсад одоогоос 3000 шахам жилийн тэртээ бараг зэрэг үүссэн. Эртний Грекийн философийг жинхэнэ утгаар философи шинжтэй болгохын эхлэлийг Сократ тавьсан гэж зарим судлаач үздэг. Энд юуг үндэслэгээ болгодог вэ? гэвэл натурфилософи байгалийг төв асуудал болгодог байсанд Сократ шүүмжлэлтэй хандаад, хүний амьдралын утга учир зорилго болон авир үйлдлийн нь ёс суртахуун ямар байх ёстой зэрэг асуудлыг философи асуудал болгон дэвшүүлсэн аж. Сократын хувьд философи бол бэлэн зэлэн өөрчлөгдөшгүй мэдлэг биш, харин түүнийг оюуны хувьд төгөлдөржүүлж, ёс суртахууны хувьд сайн болгож, аж төрөх ёсыг сайжруулахын тулд үнэн мэдлэг бий болгодог арга юм. Тэгснээр философи тэнгэрээс газарт бууна.

2015-09-01

Солгой гартан

Хүн өөрийгөө ойлгохгүй үед хамгийн түрүүнд өөрийнхөө бусдаас онцгой өвөрмөц чанараа олох хэрэгтэй.
Жишээ нь. Солгой гартаа хүмүүс баруун тархиараа сэтгэдэг учир баруун гараараа бичдэг зүүн тархиараа харилцдаг хүмүүстэй шууд ойлголцолд хүрдэггүй. Тэдэнд үргэлж ялагдал хүлээхийг масс шаарддаг. Яагаад гэж үү? 7 хүн бүрийн нэг нь солгой юм чинь.
Солгой хүмүүс ихэнхи тохиолдолд асуудлыг бие дааж, өөрөө учрыг олохоос аргагүй байдалд хүрдэг. Бүүр багаас нь л солгой бичихийг нь болиулах гэж эцэг эх оролдоно. Сургуульд орсон хойно хөдөлмөрийн хичээл дээр багш нь би солгой биш учир чи ангийнхнаа хараад сурчих гэнэ. Өөрөөрөө байхыг нь хүртэл хязгаарлана, сүүлдээ өөрөө хэн гэдгээ ч мэдэхээ байж.

2015-07-20

Emh tsegtsgui itegliin tuurugdul

Uchigdur bi chamd itgesen
Uuriinhuu naiz gej bodson
Setgeldeen urssan ursgal buriig
Sevgui setgeleer cham ruu ilgeesen

Ungu munguur bi uuriiguu goyogui
Uguumur zan mini manjlagdaagui
Busdiin nudeer bi chamaig haraagui
Buyan zayand ni uyaran dogdloson

Genen gej itgesen melmiid gerel haram tusahad gaihsan
Garaas ni atgahad tuuruhgui gesen bodol ganhahad almairsan
Setgeleen uudalj dars shimehed sanaarhal uvurtulsund itgej yadsan
Uhaan hairlaj uram beleglene gej goridson mini
Togloomiin toirogt huuheldei bolohiig zuvshuursun hereg boloh shahlaa.

Orson bolgoniig boroo met tsutgana

Togtson uzleesee salah gej bid oroldono
Soliotoi um shig ungursun jiluuded robot bolchihoj
Chihendee sonsson bugdiig tusgaagui baij
Chinii tuhai irsen tsuurhald itgedeg genen teneg

Hezee ch lavlaj unen esehiig medehiig huseegui met
Hezee ch hagatsaj chadahgui baisan setgel
Hezee ch evlej niileh argagui met
Hezee ch uuruus ni sonsoogui tsuurhlaa hezee ch uuchlashgui met orhij odno

Hoyor biendee itgej hairlasan setgel
Hovond bazagdaj hogiin savand hevteh hevreg
Uchraan olj asuudliig tungaah heregtei tsagt
Uhaanaan ajilluulj itgeleer jolooddoggui bogino dolgion

Medsen murtluu setgel tuurdug baishin shig
Medehgui uedee guilgachin met am bolgon ruu orno
Ali ni uneng heleh ch medeh ch hungui
Almairsaar yavtal neg l udur gunigiin suudert daragdana

Ugluu bolgon guvsun toos bur chini
Udej yavuulaaguin ulmaas ergej uurendeen ulddeg
Guvsun l bol tseverhen gej enduurdeg murtluu
Yavuulchihaad irne gej huleedeg sonin aranshin

Hairtai buhen zubhun nuden deer mini usch hugjdug bol
Hairgui buhen nuden deer mini uhej ugui boldog
Yalgaag ni bid tungaahiig husdeggui atlaa
Yagaad bud busdiig shuumjleh gej ulairna ve

Naizuud aa geh gaihshiral dundaa ...

Hamgiin hairtai naizuud chini chamaig hezee ch demjeegui atlaa
Hamtdaan uulzah umsan gej am uralduulaad l husch bui met l yarina
Derged ni ireed bie bieneen haralgui udsanaa gaihan sonin saihang shimten hurtevch
Derendeen nulimstai udesh hen ch chamaig tanihgui medehgui bolchihdog

Bitgii ih hus
Hairtai gej bodohor l gomdol huraldaad uul met asgardag
Bui chigeer ni huleen zuvshuur
Naiz nuhdiinhuu hen gedgiig unendee ene ued jinheneer ni tanij eheldeg

Setgel hudlul bugdiig hamgaas goo uzesgelentei bolgoson shigee
Semreh uedee ter uzeshgui muuhai horon sanaatan bolon huvirdag
Sanaa muutaidaa hurimtluulsan muu sanaa bish ee
Sain tanij chadaaguidee l zubhun uuriin ertuntsud amidarsnii shinj

Helehiig hussen ugniih ni tuluu bid hairtai buhnee horidog baij
Helsen ugniih ni tuluu bas shiitgeh durtai sonin shu
Erh chuluu gej tsuuraituulah atlaa
Erh chuluutei baisniih ni tuluu gaihshirna

Hairiig urgelj chiher shig dars shig bodoh hereggui
Hezee negen udur ene buhen huuchirna
Hairiig urgelj tsetseg shig tenger shig uuduun gej temuul
Harin hezee ch huuchirahgui urgelj shine sergeg baih bolno

Gunig baraadsan udruud mini bayartai

Yav daa gunig mini
Yamar ch ih chamaar goyov doo
Gurav toolood buhniig martdag
Gegeehen husel end gerel nemeheen boliod udaj baina

Garig anduursan gej humuus namaig heldeg
Gants ch gelgui buh l ugs mini uur baidag
Yagaad gedeg asuultand mini hariulah hun olddoggui
Yadaj uuriinhuu bodliig buulgah zorigton ch baidaggui

Shuumjleld urtuhuus uhtleen aij medemhiirsen eseh
Shuun tungaaj yariltsahad uchuuhen sanagdsan eseh ni oilgomjgui
Orchin tsagiin mood dagasan materialist uzeld
Odoo buur asuusan buhen teneg bolj haragddag boljee

Iimhen um medehgui baihdaa yahav dee gej
Hoslon duulah met hoorooroo tohuurhan bujihiin orond
Ergen toirondoo jaahan medsnee tugeen delgeruulj
Tuugeereen jargaj bieseeree teneg uesiig ni uhaarsan hoino hugjildun ineehed yu ni bolohgui gej

Gaihah l um
Uurtuun hurtel ergelzej
Uuruusuun urvaad bi yu ch olj doloosongui
Hudal huurmag ertuntsud unen hun aimar sanagddag
Hungun hiisver yavdal ni gaihuulah shaltgaan tansaglald umbasnaa delgeh baharhal boljee

Jiliin umnuh amidral orvongooroo irehed
Jijighen nud mini almairsandaa davhraa oroh shig
Ahmad buhen aguu um shig sanaj heregtee heregguid ni bulagdaj yavsan bi
Agaart tarhia tseneglesniihee achaar am angaihad ni tosoh esehee shiidej chaddag boloo yu daa
Ai saihan eh delhii mini
Amidrald durluuldag eh oron mini

2015-07-17

....

Myanga myangan humuus ergen toirond mini
Ineemseglen mendlen uulzdag atal
Itgel doligluulj aylguulga egshigluuldeg ni hedhen um

Uulzmar yariltsmar duulmar ulam davarch agsan tavimar
Uitgar gunigan udej horvog  gereltehed nemer bolmor
Uyahan setgeld mini itgel turuulj uram hairladag andtaigaa
Unu udaan nuhurluhiig husne

Ter neg udur gunigan nulims darsar taitgarulj bie bienese alsad udsen bidni dotogsho emzeg unen hun chanartai nuhurlul
Gadnan garch irdeggui bardam sehun omgolon zaluus bid zarimdaa bie biende ul oilgogdono
Tevermer sanagdsan ch teverch zurhledeggui
Teneg zangan udej yag odo bi zurh setgeleren amisgalahig husne
Hamgas nandin hairlam setgel zurh buhend
Hamgin durtai tsanginasan ineden uul talar tsuuraitulan beleglen andtaigaa bayasmar

Dotogshon zalgisan nulims bolgon nuhurlulig batjuldag bol
Dolon burhan od met bid bie bienese angid ul haragdmar

Yag odo umnu mini delgegdesen huzrig shud l helj chadah atal
Yag odo turj bui setgegdle yag ter medremjig haragdtal ilerhilj evluleguide bi burudaj orhidog

Asumar tuslamar medehig hussen ch
Arai l dendu huvin ertunts ru nevtreh um shig sanagdad duugan huradag
Naizud hoorondo neelttei bdag atal
Nadad ene buhen esregere orshij

....

Яагаад хэн нэгэн зүрхэнд үлддэг юм бол? Тэр миний хүсч байсан нөхөрлөл байсан юм болов уу? Мэдэхгүй юм даа.

Яагаад ч юм, гомдсон ч уучлаж, өмөөрөх сэтгэл төрдөг
Ямар зэвүүн амьтан бэ гэж бодогдох үед
Тааралдсан үг болгоныг шидэлж омгоон дармаар санагддаг
Үнэн тэнэг
Тэнд нь яг онож очих үг байгаа эсэхийг ч мэдрэхгүй
Тэнэж ирсэн бүхнийг тэнэмэл үгтэй нь хамт оршуулчихдаг

2015-07-08

Бүү гомдоорой


Гомдол нь яг чулуу мэт


Тиймээс,түүнийг өөртөө бүү хуримтлуул
Эс бөгөөс хүндэрсээр,та гомдолдоо дарагдсаар унах болно
( бүү гомдло,бүү тоо,өөртөө муу энерги бүү хуримтлуул,бүү хүлээж ав )
( сэтгэлийн их хаттай бай,муу хүмүүсээс хол бай! өөрийгөө бүү зовоо )

Нүүрэндээ гэрэл сүүдэр тавьж сурцгаая



1

Үс сайхан бол зүс сайхан гэдэг байх аа



1